De langstlevende echtgenoot mag ongestoord voortleven!

Het oude versterferfrecht kende aan de langstlevende echtgenoot een 'kindsdeel' toe. Niet 'de helft plus een kindsdeel'! In de wandeling werd met die helft gedoeld op het aandeel in de huwelijksgemeenschap. In ruim zeventig procent van de gevallen is een eerststervende echtgenoot in de wettelijke (algehele) gemeenschap van goederen gehuwd. Van dit gemeenschappelijk vermogen heeft de langstlevende sowieso de helft.
Het feit dat de echtgenoot onder het oude recht genoegen moest nemen met een kindsdeel, werd wel als een 'straf op de vruchtbaarheid' gekwalificeerd: hoe meer kinderen hoe kleiner het erfdeel.

De kinderen werden na het overlijden van één van beide ouders medegerechtigd tot de goederen der nalatenschap. Dat betekent dat de langstlevende ouder afhankelijk werd van de kinderen. Moeder hingt zelfs het gevaar boven het hoofd dat een kind zijn of haar erfdeel opeiste, met alle complicaties van dien.

Het nieuwe recht kiest onomwonden voor de langstlevende echtgenoot. De kinderen worden in de wachtkamer gezet. In beginsel komen zij erfrechtelijk eerst daadwerkelijk aan bod nadat de langstlevende echtgenoot is overleden. Meer concreet houdt de regeling in dat de echtgenoot de gehele nalatenschap verkrijgt en dat ieder kind zijn erfdeel ontvangt in de vorm van een geldvordering op de langstlevende echtgenoot. Die vordering is echter slechts opeisbaar bij faillissement (en schuldsanering) van de echtgenoot alsmede bij diens overlijden. Deze regeling noemt men 'de wettelijke verdeling'. Zij strekt ertoe de langstlevende echtgenoot ongestoord te laten voortleven.

De wettelijke verdeling doet denken aan het vroegere, populaire langstlevende-testament, de zogenaamde 'ouderlijke boedelverdeling'. Bij een dergelijk testament deelt de erflater doorgaans aan zijn of haar echtgenoot de gehele nalatenschap toe en aan de kinderen een geldvordering. Die vordering is in beginsel slechts opeisbaar bij overlijden van de langstlevende echtgenoot. Dit praktijk-testament leverde de inspiratie voor de nieuwe wettelijke regeling. De oude testamenten blijven overigens geldig.

Zoals gezegd, bij testament kan van het versterferfrecht - en dus ook van de wettelijke verdeling - worden afgeweken. Zo kan de erflater bepalen dat de vorderingen van de kinderen, een zekere rente dragen. Ook kan de erflater het op prijs stellen dat de vorderingen opeisbaar worden door het hertrouwen van de langstlevende of dat in zo'n geval aan de kinderen zekerheid wordt gegeven, bijvoorbeeld in de vorm van een hypotheek op het huis.

Indien de langstlevende echtgenoot de wettelijke verdeling niet wenst, kan hij of zij deze binnen drie maanden bij notariële akte ongedaan maken. Daardoor ontstaat dan een onverdeelde boedel, zoals we die thans kennen indien niets geregeld is.


terug   |    volgende