Huwelijkse voorwaarden tijdens het huwerlijk

Liefde en zakelijkheid verdragen elkaar niet goed. Het is dan ook allerminst zeker dat personen die met elkaar in het huwelijk treden, zich de gevolgen daarvan voldoende hebben gerealiseerd. Sterker nog, de vraag mag gesteld worden of personen die gaan samenleven, al dan niet in gehuwde staat, zich de consequenties daarvan realiseren. Maar vandaag heb ik het over het huwelijk, in het bijzonder over huwelijkse voorwaarden.

De term huwelijkse voorwaarden stamt uit de tijd waarin het aangaan van een huwelijk nogal eens afhankelijk werd gesteld van de vervulling van bepaalde voorwaarden op financieel terrein. In vroeger tijden werd het huwelijk immers mede ingezet om materiële familiebelangen te dienen.

Sinds 1838 verbindt de Nederlandse wetgever aan het huwelijk de zogenaamde algehele gemeenschap van goederen. De vermogens van de huwelijkspartners vloeien samen tot één vermogen. En alles wat ooit krachtens schenking of erfrecht wordt verkregen valt in dat gezamenlijke vermogen. Niet uitgesloten is dat hier en daar een huwelijk wordt gesloten met het voornaamste doel zich meester te maken van de helft van het vermogen van de ander.
In de praktijk blijken ouders niet zo gecharmeerd te zijn van het idee dat hun schoonzoon of schoondochter op deze manier de helft kan opstrijken van hetgeen hun kind verkrijgt. Het spookbeeld van de echtscheiding dwingt dan tot actie. Van algemene bekendheid is dat door middel van ‘uitsluitingsclausules’ kan worden bewerkstelligd dat hetgeen wordt geschonken of geërfd niet in de huwelijksgemeenschap valt.

Door middel van huwelijkse voorwaarden kan het intreden van de algehele gemeenschap van goederen worden voorkomen. Maar in de praktijk komt het nogal eens voor dat het aanstaande bruidspaar zo in de wolken en de bonen is dat het bezoek aan de notaris er bij inschiet. De bruid denkt eerder aan de kapper en de bruidegom aan het bruidsboeket. Het gevolg kan zijn dat een van beide echtgenoten reeds op het stadhuis de helft van zijn vermogen kwijt is. Dat is geen schenking aangezien het een wettelijk gevolg is van de huwelijkssluiting.
Het verzuim huwelijkse voorwaarden te maken kan worden gecorrigeerd door via huwelijkse voorwaarden de zaak volledig terug te draaien. Dat vereist dan wel de medewerking van de echtgenoot door de huwelijkssluiting onbedoeld verrijkt werd. De fiscus toont zich hierbij van zijn sympathiekste kant. Er wordt geen schenkingsbelasting geheven als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan.

Maar ook als geen sprake is van een verzuim, kunnen tijdens het huwelijk alsnog huwelijkse voorwaarden worden aangegaan. Daarvoor kunnen allerlei redenen bestaan. Voorstelbaar is dat een echtgenoot de loondienst wenst te verruilen voor het ondernemerschap. Met alle risico’s van dien. Zonder huwelijkse voorwaarden zijn alle schulden verhaalbaar op de gehele huwelijksgemeenschap. Als wel huwelijkse voorwaarden zijn gemaakt, kan het verstandig zijn deze op te heffen zodat alsnog een gemeenschap van goederen ontstaat. Zo zou tijdens het huwelijk een groot verschil in de omvang van de vermogens kunnen zijn gegroeid, hetgeen bij nader inzien niet rechtvaardig wordt gevonden. Ook kan het met het oog op de aanstaande heffing van successierecht verstandig zijn alsnog een huwelijksgemeenschap te creëren, zodat het vermogen gelijkmatiger vererft.

Tijdens het huwelijk huwelijkse voorwaarden aangaan of opheffen, loopt altijd via een notaris. Ook is goedkeuring van de rechter nodig om te beoordelen of u niet enkel als doel hebt bestaande schuldeisers in het stof te laten bijten.

Tegenwoordig wordt gelukkig voornamelijk uit liefde getrouwd. Maar dat wil nog niet zeggen dat het denken over en aan huwelijkse voorwaarden daarmee in strijd is.



Prof. Mr. M.J.A van Mourik
© 20-10-2004

terug print