Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /www/htdocs/professo/column.php on line 82
Flitsscheiding

Mensen hebben net als sommige diersoorten de neiging koppels te vormen. Vaak gebeurt dat primair met het oog op de voortplanting maar het enkele bestaan van gevoelens van genegenheid of het verlangen naar geborgenheid vormen ook nogal eens een gezonde basis voor relatievorming. Bij de aard van de relatie past dat duurzaam wordt samengewoond maar het bestaan van duurzame LAT-relaties duidt er op dat sommigen ook binnen de relatie prijs stellen op een individualistisch leefpatroon. Zij eten van twee walletjes, zou men kunnen zeggen.

Een op affectie, genegenheid zo u wilt, gebaseerde verhouding is geen overeenkomst in de zin van de wet. Een samenlevingscontract is dat wel maar heeft alleen betrekking op de financiële gevolgen van het samenleven. Maar hoe zit dat dan in geval van een huwelijk of een geregistreerd partnerschap? Ook bij die figuren hebben we niet te maken met een overeenkomst, ook al kan een huwelijk of geregistreerd partnerschap niet tot stand komen zonder wilsovereenstemming. Het aangaan van een huwelijk of een geregistreerd partnerschap zijn formaliteiten die de relatie een publiek karakter geven. De betrokkenheid van de ambtenaar van de burgerlijke stand duidt daar ook op. Door een huwelijk of geregistreerd partnerschap aan te gaan, geven de geliefden tegenover de maatschappij te kennen dat zij een meer dan vrijblijvende relatie onderhouden. En dat manifesteert zich vooral in de aanvaarding van een dwingende wederzijdse zorgplicht, zo nodig ook nog nadat de relatie is geëindigd (alimentatie). Maar ook het feit dat een huwelijk en een geregistreerd partnerschap in beginsel niet kunnen worden opgedoekt als geen sprake is van ‘duurzame ontwrichting’ van de relatie duidt er op dat een huwelijk en een geregistreerd partnerschap door de wetgever niet enkel als een privé-aangelegenheid worden gezien. Huwelijk en geregistreerd partnerschap zijn instituten en geen duiventillen.

Wie een huwelijk of een geregistreerd partnerschap overweegt, zal aandacht schenken aan de psychologische en symbolische aspecten van de keuze. Een huwelijk pleegt voor ‘voller’ te worden aangezien. Een bruidsjurk past beter bij een feestelijke huwelijksvoltrekking dan bij een ietwat koele registratie. De verschillen tussen het een en het ander zijn voornamelijk gelegen in de positie van kinderen en de wijze waarop men formeel kan scheiden. Wat de kinderen betreft, geldt dat bij een geregistreerd partnerschap de man niet automatisch de vader van het kind is en de ouders niet automatisch tezamen het ouderlijk gezag uitoefenen. Over het verschil in de wijze van beëindiging kom ik zo dadelijk nog te spreken.

Het geregistreerd partnerschap werd oorspronkelijk in het leven geroepen om personen van hetzelfde geslacht op die manier gelijke rechten en plichten van vermogensrechtelijke aard te geven als gehuwden. Sinds 1 april 2001 zijn de geslachtelijke kenmerken van de betrokken personen ook voor het huwelijk niet meer interessant. In dit opzicht zou het geregistreerd partnerschap kunnen worden afgeschaft.

Omdat het huwelijk een publieke instelling is, wordt echtscheiding met zorg omringd. In principe kan niet worden gescheiden met onderling goedvinden. Steeds komt de rechter er aan te pas en formeel dient sprake te zijn van duurzame ontwrichting. Zowel het een als het ander staat ter discussie. In de praktijk is de tussenkomst van de rechter immers een formaliteit van de bovenste plank en controleert niemand of de relatie duurzaam is ontwricht, hetgeen trouwens maar goed is ook. De rechter leidt uit het feit dat om echtscheiding wordt verzocht, af dat duurzame ontwrichting speelt. De praktijk leert overigens dat het nog wel eens meevalt met de ellende. Menigeen wil tegenwoordig ‘gewoon vrij’ zijn.

Het geregistreerd partnerschap kan worden beëindigd door onderling goedvinden. Nodig is slechts dat daartoe een overeenkomst worden gesloten, die mede wordt ondertekend door een notaris of een advocaat. In de overeenkomst moeten de financiële gevolgen van de scheiding betreffende woning en inboedel, pensioen en alimentatie, worden geregeld. Verder moet worden verklaard dat de relatie duurzaam is ontwricht maar daaromtrent wordt desnoods met droge ogen gelogen.

Het feit dat een geregistreerd partnerschap zo soepel kan worden beëindigd, brengt menig gehuwd paar op het idee de echtscheiding te laten lopen via het geregistreerd partnerschap. Daartoe wordt het huwelijk bij de ambtenaar van de burgerlijke stand omgezet in zo’n geregistreerd partnerschap waarna een overeenkomst als zojuist bedoeld wordt ondertekend en aan de ambtenaar van de burgerlijke stand ter inschrijving wordt aangeboden. En daarmede is dan de kous af. Dat wordt in de wandeling een ‘flitsscheiding’ genoemd.

Het is begrijpelijk dat minister Donner deze truc niet erg kan waarderen. Daarvoor neemt hij de wet terecht serieus. Even begrijpelijk is het echter dat de meerderheid van de Tweede Kamerleden dit gerommel prachtig vindt. Velen hebben sowieso weinig met het huwelijk op en het aantal juristen is in de Tweede kamer helaas zeer gering.
Waarmede ik niet gezegd heb dat het wenselijk is dat echtscheiding nog vele jaren via de rechter loopt. Wat mij betreft mag de wet zodanig worden gewijzigd dat echtscheiding in principe tot stand kan komen via de notaris of een daartoe gecertificeerde advocaat. Ik zeg maar zo: er wordt doorgaans lichtvaardiger getrouwd dan gescheiden.


Prof. Mr. M.J.A van Mourik
© 12-05-2004

terug print