Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /www/htdocs/professo/column.php on line 82
De onverdeelde boedel

Door een overlijden ontstaat vaak een onverdeelde boedel. Dat is meestal niet het geval als een echtgenoot en kinderen worden achtergelaten omdat dan de langstlevende echtgenoot volgens de wet de gehele nalatenschap krijgt. De kinderen moeten genoegen nemen met een niet-opeisbare vordering. Bij testament kan iets anders geregeld worden maar meestal heeft men vrede met de wettelijke regeling.
Maar als de langstlevende ouder het leven laat en de kinderen als afstammelingen achterlaat, is de onverdeelde boedel een feit. In beginsel is ieder kind voor een gelijk deel tot de nalatenschap is gerechtigd. De kinderen 'zitten onverdeeld', heet het dan. De wet noemt hen 'deelgenoten'.

Dat 'onverdeeld zitten' wordt in de praktijk niet steeds als een genoegen ervaren. Geen van de deelgenoten heeft immers de handen vrij. Zij kunnen alleen gezamenlijk iets met de goederen van de nalatenschap ondernemen. Slechts als een handeling geen uitstel verdraagt, zoals reparatie van een lekkend dak, kan iedere deelgenoot zelfstandig de reparatie ter hand nemen of opdracht geven aan een vakman om het nodige te doen.

De deelgenoten hebben gelijke rechten op het genot van de gemeenschappelijke zaken en moeten ook gezamenlijk opdraaien voor de kosten van onderhoud e.d. Als tot de onverdeelde boedel een vakantiehuisje op de Veluwe behoort, heeft ieder van de deelgenoten evenveel recht om daar te verblijven. Dat kan spanningen oproepen als ieder van de erfgenamen daarin in dezelfde periode zijn vakantie wil doorbrengen. In zo'n geval zal in goed overleg tot een oplossing moeten worden gekomen. Zou iemand daardoor van het genot van het huis verstoken blijven dan dient hij financieel door de anderen te worden gecompenseerd.

Een veel voorkomend probleem betreft het beheer van een effectenportefeuille. Aan het bezit daarvan kleven doorgaans risico's. De een schat die anders in dan de ander. Degene die het somber inziet wil dan ook zo snel mogelijk verkopen en de ander, die de ontwikkelingen positiever inschat, voelt niets voor het te gelde maken van de aandelen. Vaak is nu de meest wijze beslissing om de effecten zo spoedig mogelijk te verdelen en bijvoorbeeld ieder een deel van de effecten toe te delen overeenkomstig zijn of haar erfdeel. Vervolgens kan dan ieder doen en laten wat hem of haar goeddunkt.
Het probleem is echter dat aan een verdeling alle deelgenoten moeten meewerken. Als een van de betrokkenen dwars ligt, kan dat de verdeling behoorlijk ophouden, met alle risico's van dien. En als in de tussentijd de koersen flink dalen, is het lang niet zeker dat degene die weigerde te verdelen voor de schade van de anderen moet opdraaien. Immers, er kunnen gegronde redenen bestaan om de boedel in zijn geheel te verdelen in plaats van in gedeelten.

Als de deelgenoten er niet in slagen tezamen tot goede afspraken te komen over het beheer van de onverdeelde boedel, dan kan de kantonrechter worden gevraagd een regeling vast te stellen . Desnoods kan de kantonrechter ook een bewindvoerder benoemen over de boedel. Deze beheert dan de boedel namens de deelgenoten.

Geen van de deelgenoten is zelfstandig bevoegd geld in ontvangst te nemen 'voor de boedel'. Als dus een iemand met € 1.000 aan de deur komt met de mededeling dat hij deze nog schuldig was aan de dierbare overledene, is geen enkele erfgenaam zelfstandig bevoegd het geld in ontvangst te nemen. De deelgenoten kunnen alleen samen optreden. De verklaring daarvoor is gelegen in het feit dat de wetgever niet het risico wil lopen dat degene die het geld ontvangt, dit achterover drukt of besteed aan Wein, Weib und Gesang. Degene die betaalt aan slechts één van de erfgenamen moet ook op zijn tellen passen. Hij loopt namelijk de kans dat hij nog een tweede keer moet betalen. Hij wordt immers geacht te weten dat de erfgenamen alleen gezamenlijk bevoegd zijn het geld in ontvangst te nemen.
Betalingsproblemen als zojuist bedoeld worden voorkomen door betaling via een boedelrekening die door de notaris die de nalatenschap afwikkelt, is geopend. Schuldenaren van de erflater dienen er op te worden gewezen via die rekening hun schuld te voldoen.

Een onverdeelde boedel is geen bron van vreugde. Dat beseft ook de wetgever. Vandaar dat de wet bepaalt dat niemand verplicht kan worden in een onverdeeldheid te blijven zitten. Wie er uit wil, kan dat afdwingen. Desnoods stelt de rechter de verdeling vast.
Maar daarover de volgende week.


Prof. Mr. M.J.A van Mourik
© 29-09-2004

terug print