Deprecated: Function ereg_replace() is deprecated in /www/htdocs/professo/column.php on line 82
Verdeling

‘Hedde gč wel us met um gedčld?’ zeggen ze in Brabant om aan te duiden dat je iemand doorgaans niet op zijn brave gezicht moet vertrouwen. Het gezegde geeft treffend aan dat verdeling van een nalatenschap de in een mens sluimerende onhebbelijkheden kan oproepen.

Een onverdeelde nalatenschap vormt een overgangsfiguur. Er is iemand overleden en zijn vermogen is overgegaan op zijn erfgenamen gezamenlijk. Maar aan die toestand moet, als het aan de wetgever ligt, zo snel mogelijk een einde komen. Verdeling van een nalatenschap kan te allen tijde worden gevorderd. De erfgenamen (thans deelgenoten), bijvoorbeeld broers en zusters of neven en nichten, dienen onderling vast te stellen wie wat krijgt. Dat kan hoge eisen stellen aan iemands karakter. Een notaris kan wijze raad geven maar uiteindelijk moeten de deelgenoten zelf tot overeenstemming komen. Niet steeds gaat dat zonder slag of stoot.

Als hoofdregel geldt dat de eisen van redelijkheid en billijkheid bepalen wie aanspraak kan maken op toedeling van bepaalde zaken, zoals een bolpoottafel, een schilderij of een pendule. Maar ook het antwoord op de vraag wie het huis krijgt toebedeeld, wordt door redelijkheid en billijkheid bepaald. Ten aanzien van een huis speelt echter ook mee of degene die aanspraak maakt op toedeling de nodige financiën op tafel kan leggen.
‘Redelijkheid en billijkheid’ spelen overal in het recht een rol. In feite betekent dit dat de omstandigheden van het concrete geval hun invloed doen gelden. Als na het overlijden van de ouders een van de kinderen nog in het ouderlijk huis woont, zal dit kind op grond van redelijkheid en billijkheid aanspraak kunnen maken op toedeling van het huis. En als de bolpoottafel harmonieus past bij ander meubilair dat een kind eerder geschonken heeft gekregen van de ouders, dan zal de bolpoottafel ook aan dat kind moeten worden toegedeeld.

Als de erfgenamen/deelgenoten zakelijk van mening verschillen omtrent hetgeen waartoe redelijkheid en billijkheid in een bepaald geval verplichten, is de rechter de aangewezen persoon om de knoop door te hakken. Maar vaak kan ook de notaris wel voorspellen hoe het oordeel van de rechter zal uitvallen. Het is dan verstandig een gerechtelijke procedure, en de bijbehorende hoge kosten, te vermijden.

Soms echter is de redelijkheid bij de deelgenoten zo ver te zoeken dat geen uitzicht bestaat op een oplossing van de verdelingsproblemen. In dat geval kan de rechter te hulp worden geroepen om de gehele verdeling vast te stellen. De deelgenoten worden dan als het ware gepasseerd.

Het wil ook nog wel eens voorkomen dat slechts één van de deelgenoten dwars ligt door botweg iedere medewerking aan de verdeling te weigeren. De betrokken persoon wenst niet mee te doen aan overleg en is niet voor rede vatbaar. Ook daarin heeft de wetgever voorzien. Aan de rechter kan verzocht worden een zogenaamde ‘onzijdige persoon’ te benoemen. Dat is een buitenstaander die dan namens de weigerachtige persoon gaat deelnemen aan de verdeling en al hetgeen daaraan vooraf gaat.

Voor de goede orde stel ik nog vast dat een executeur - voorheen executeur testamentair - slechts bevoegd is de nalatenschap te beheren. Hij is niet bevoegd is eigenmachtig een verdeling tot stand te brengen. Zelfs voorschotten mag hij niet uitkeren zonder toestemming van alle deelgenoten.


Prof. Mr. M.J.A van Mourik
© 06-10-2004

terug print